اتباع یا کؤلگه سؤز

اتباع یا کؤلگه سؤز

اتباع در لغت نامه دهخدا :

به معنی پس روی کردن ، در پی رفتن ، پیروی کردن است.

همچنین اتباع کلمه ای است که معنی خاصی ندارد و به همراه جفت خود بر زبان ما جاری می شود.

مثال :

کار و بار ، خان و مان ، تار و مار ، قبیح و شقیح ، ترق و توروق ، شالاپ و شولوپ

مثل ترق که در لغت نامه دهخدا به معنی آواز بلندی است که از شکستن و یا فتادن دو چیز سخت به وجود می آید.

ترت و مرت : ناچیز و معدوم

شذر مذر: متفرق ، پراکنده

پرت و پلا : پخش و پلا

*

در ترکی آذربایجانی به کلمه اتباع ، کؤلگه سؤز می گوئیم.

مانند :

ائو مئو- زیر زیبیل 

کؤلگه سؤز

حالت سوالی فعل در ترکی آذربایجانی

حالت سوالی فعل

در ترکی آذربایجانی می توانیم با اضافه کردن کلمه « می » و « مو » جمله مان را به جمله سوالی تبدیل کنیم.

می ؟ : آیا ؟ مگر؟

مو ؟ : آیا ؟ ، مگر ؟

مانند :

بیلیرسینیزمی ؟ : آیا می دانید؟

خالق قیزینی سنه گؤستره ر می ؟ : مگر مردم دخترشان را به شما نشان میدهند . ( تاجر عسگرین خالاسی آرشین مال آلان فیلمینده )

بودورمو؟ : آیا این است؟

اوخویورمو؟ : آیا می خواند؟

*

دئمه لییم کی بیز سوروشماقلاریمیزدا « می » یادا « مو » آرتیرمیریق.

*

سن گلیرسن؟ ( سن گلیرسن می؟) : آیا تو می آیی ؟

او گلیر ؟ ( او گلیرمی؟ ) : آیا او می آید؟

اونلار گلیرلر؟( اونلار گلیرلرمی؟) : آیا آنها می آیند؟

سیز گلیرسیز؟ ( سیز گلیرسینیزمی؟ ) : آیا شما می آیید؟

  

حرف تکمیلی در ترکی آذربایجانی

حرف تکمیلی در ترکی آذربایجانی

حرف « ی » و « یه » و « یا » که مابین دو حرف صدادار قرار می گیرد حرف تکمیلی

 نامیده می شود.

مانند :

قارقایا داش آتما. ( به کلاغ سنگ پرتاب نکن. )

کیشی یه باخما. ( به مرد نگاه نکن .)

لاله یه سو وئر.( به لاله آب بده.)

*

صرف فعل در ترکی آذربایجانی

صرف فعل در ترکی آذربایجانی

در زبان آذربایجانی هنگام صرف افعال ریشه فعل تغییر نمی کند. اما در پنج فعل ( دئمک ، یئمک ، گئتمک ، ائتمک ، ائشیتمک ) که آنها را به دو شکل صرف می کنیم ، ریشه فعل تغییر می کند.

دئمک : دئمه ک ، گفتن

دئییم : بگویم

دییه جاغام : خواهم گفت

دییه م : اگر بگویم

یئمک : یئمه ک ، خوردن

یئ ییم : بخورم

یی یم : ییه م ، اگر بخورم

یییه جاغام : خواهم خورد

گئتمک : گئتمه ک ، رفتن

گئت : برو

گئتمه : نرو

گئدیرم : می روم

گئدیردیم : می رفتم

ائیمک : ائتمه ک

ائ دیرم : انجام می دهم

ائتمه : نکن

بیز دانیشاندا چوخلو ائله مک ایشله دیریوخ.

ائشیتمک : ائشیتمه ک ، شنیدن

ائشیدیرم : می شنوم

ائشیت : بشنو

ائشیتمیر : نمی شنود

 

جمله پرسشی- کلمه پرسشی

جمله پرسشی - کلمه پرسشی

به جمله ای که در مورد کسی یا چیزی یا کاری یا غیره سوال می کند ، جمله پرسشی می گوئیم. پس جمله پرسشی جمله ای است که در آن پرسشی باشد.  در جمله پرسشی ، بیشتر وقتها کلمه پرسشی در اول جمله قرای می گیرد. بعضی وقتها در ساختن جمله پرسشی از کلمه پرسشی استفاده نمی شود . آن وقت ما باید از آهنگ پرسشی بفهمیم که گوینده از ما سوال می کند یا حرف می زند.

مثال :

فردا سر کلاس می روی؟ / ساباحلاری کلاسا گئده جاخسان؟

کارهایت را تمام کردی ؟ / ایشلریوی قورتاردین؟

خوب خوابیدی ؟ / یاخجی یاتدین؟

*

کلمه پرسشی

کلمات پرسشی کلماتی هستند که با آنها جمله پرسشی می سازیم.

به کجا ؟ / هارا ؟

کجا ؟ / هارا ؟

کی ؟ / هاچان؟ ، ناواخ ؟

چگونه ؟ / نئجه ؟

چرا ؟ / نییه ؟

 کدام ؟ / هانکیسی؟

برای چه کسی ؟ / کیمین اوچون؟

برای چه ؟ / نییه ؟ نئیچون ؟

چند ؟ / نئچه ؟

*

کلمه پرسشی آیا / می

کلمه پرسشی آیا در زبان فارسی در اول جمله نوشته می شود.

مانند :

آیا کتاب را خریدی ؟

در ترکی آذربایجانی می یا مو در آخر جمله و متصل به فعل می آید.

مثال :

کتابی آلدین می؟

بو گلن قولو دور مو؟

گلیرسن می؟ / آیا تو می آیی؟

کتابی اوخودون مو ؟ / آیا کتاب را خواندی؟

 

صرف فعل گلمک - گه لمه ک -2

صرف فعل گلمک - گه لمه ک = آمدن

زمان حال ساده

گلیرم - گه لیره م = می آیم

گلیرسن - گه لیرسن = می آیی

گلیر - گه لیر = می اید

گلیریک - گه لیریک = می آییم

گلیرسیز - گه لیرسیز = می آیید

گلیرلر - گه لیرله ر = می آیند

*

ماضی ساده

گلدیم - گه لدیم = آمدم

گلدین - گه لدین = آمدی

گلدی - گه لدی = آمد

گلدیک - گه لدیک = آمدیم

گلدیز - گه لدیز = آمدید

گلدیلر - گه لدیله ر = آمدند

*

ماضی استمراری

گلیردیم - گه لیردیم = می آمدم

گلیردین - گه لیردین = می آمدی

گلیردی - گه لیردی = می آمد

گلیردیک - گه لیردیک = می آمدیم

گلیردیز - گه لیردیز = می آمدید

گلیردیلر - گه لیر دیله ر = می آمدند

*

ماضی مطلق

گلمیشم - گه لمیشه م = آمده ام

گلمیسن - گه لمیسه ن = امده ای

گلیب - گه لیب = آمده است

گلمیشیک - گه لمیشیک = آمده ایم

گلمیسیز - گه لمیسیز = آمده اید

گلیبلر - گه لیبله ر = آمده اند

*

ماضی التزامی

گلم - گه له م = آمده باشم

گلسن - گه له سه ن = آمده باشی

گله - گه له = آمده باشد

گلک - گه له ک = آمده باشیم

گله سیز - گه له سیز = آمده باشید

گله لر - گه له له ر= آمده باشند

*

ماضی بعید

گلمیشیدیم - گه لمیشیدیم = آمده بودم

گلمیشیدین - گه لمیشیدین = آمده بودی

گلمیشیدی - گه لمیشیدی = آمده بود

گلمیشیدیک - گه لمیشیدیک = آمده بودیم

گلمیشیدیز = آمده بودید

گلمیشیدیلر - گه لمیشیدیله ر = آمده بودند

*

ماضی التزامی

گلم - گه له م = بیایم

گلسن - گه له سه ن = بیایی

گله - گه له = بیاید

گلک - گه له ک = بیاییم

گله سیز - گه له سیز = بیایید

گله لر - گه له له ر = بیایند

*

مضارع مستمر

بودوهانا گلیرم = دارم می آیم

بودوهانا گلیرسن = داری می آیی

بودوهانا گلیر = دارد می اید

بودوهانا گلیریک = داریم می آییم

بودوهانا گلیرسیز = دارید می آیید

بودوهانا گلیرلر = دارند می آیند

*

آینده

گله جه یم - گله جاغام = خواهم آمد

گله جکسن - گله جاخسان = خواهی امد

گله جک - گله جاغام = خواهم آمد

گله جیه ییک - گله جاغوخ = خواهیم آمد

گله جکسیز - گله جاخسیز = خواهید آمد

گله جکلر - گله جاخلار = خواهند آمد

  *

صرف مضارع مستمر به روایت ایمله شک

گلمک‌ده‌یم، گلمک‌ده‌سن، گلمک‌ده‌دیر ، گلمک ده ییک ، گلمک ده سیز ، گلمک ده دیلر

*

کؤلگه سؤز

کؤلگه سؤز

کولگه سؤز به کلمه ای می گوئیم که دوبار تکرار می شود و حرف اول کلمه دوم به م

 یا پ یا ز و یا غیره تغییر پیدا می کند.

مانند :

گول - مول

نوخود - موخود

اوغول - موغول

سئل - مئل

سؤز - مؤز

اوشاق - موشاق

کیف - میف

ائو - مئو

کئف - مئف

تارتان - پارتان

چارتان - پارتان

هه ده رن - په ده رن

قیویر - زیویر

بالا - بولا

ائششک - اوششک

*

ماشالله مشدی قنبر اوغول - موغول دو ها !

اده دای چارتان - پارتان دانیشما کی.

قیویر - زیویری ییغیشدیر.

آی بالا نئجه سن ؟ کئف - مئف سازدی؟

مشه خدجه بالا - بولا نئجه دی؟

نئجه ائششک - اوششکین الینده قالمیشیق!

بو ایش لر اوشاق - موشاق ایشی دئییل

گئدیرم پار- پالتاری یووام.

 اتی یئییب سور - سومویون ساخلییب.

ائوی بیر ییر - ییغیش ائیله

یازیق ائله آرییخلییب قوپ - قورو قورویوب ها .

اوزو قاپ - قارا کؤمور کیمین دی.

بیر قیزیل گول آلمیشام ائله گؤزل دی . رنگی قیپ - قیرمیزی دی.

 

قید مرکب

قید مرکب

قید مرکب قیدی است که از دو یا چند واژه و یا واژک ساخته شده است.

چند مثال دیگر :

هوا کم کم گرم  شد. : هاوا یاواش - یاواش قیزیشدی.

آب آرام آرام بخار می شود . : سو یاواش - یاواش بوخار اولور.

او آهسته آهسته حرف می زند. : او یاواش - یاواش دانیشیر.

قطره قطره جمع کردد عاقبت دریا شود. : دامجی- دامجی ییغشیب سئل اولار.

غذا را نباید تند تند بخوری. : یئمه یی گرک یئیین - یئیین یئمیه سن.

او همیشه بلند بلند حرف می زند . : او همیشه اوجا - اوجا دانیشیر.

بابک دوان دوان آمد. : بابک قاچا - قاچا گلدی.

منی آغلادان گؤزل قالاسان آغلیا - آغلیا

آدام بو قابی اوینویا - اوینویا یووار.

سؤزو یوموشاق - یوموشاق دئی کی آدامین آجیغی توتماسین.

من اوندان گوله - گوله سوروشدوم.

علامت نکره در ترکی آذربایجانی

علامت نکره

 نکره به اسمی می گوئیم که نزد شنونده معلوم نباشد. علامت نکره در زبان فارسی ی است.

در ترکی آذربایجانی علامت نکره بیر است.

مثال:

مردی را دیدم : بیر کیشینی گؤردوم.

کتابی را دست دوستم دیدم. : یولداشیمین الینده بیر کتاب گؤردوم.

او داروخانه ای را به من نشان داد.: او بیر داواخانانی منه گؤرسه تدی.

از کنار مغازه ای می گذشتیم.: بیر توکانین قاباعیندان کئچیردیک.

دیروز نامه ای به علی رسید.: دونن علی نین الینه بیر کاغاذ یئتیشدی.

او این کیف را از فروشگاهی در لندن خرید.: او بو کیفی لندن ده بیر توکاندان آلدی.

الف مقصوره

الف مقصوره

الف مقصوره ، الف کوتاهی است که بعضی وقتها روی حرف ی قرار می گیرد و ما حرف ی را آ می خوانیم.

مانند:

کبری می نویسیم و کبرا می خوانیم.

کبری - صغری - عیسی - موسی - یحیی - مجتبی - مصطفی - مرتضی - دعوی - فتوی - تقوی - حتی - معنی - هدی